भयंकर अनुभव

लेखिका :रुपाली पारखे देशिंगकर c/o ज़्योती कानिटकर  c/o फेसबुक

सोमवार, १८ जानेवारी, सकाळी ९.४५ ची वेळ. ठिकाण नेरळ रेल्वे स्थानक क्रमांक २. पहिल्या लेडीज डब्याजवळील ’सुलभ’? नामक स्त्रियांचे स्वच्छतागृह [?] . मी १० वाजताच्या मुंबईला परत येणाऱ्या गाडीची वाट पहात उभी असताना जोरदार वादावादीचे आवाज आले म्हणुन वळून पाहिलं. एक परिचीत ज्येष्ठ नागरीक महिला स्त्री प्रसाधन गृहाच्या दाराशी वाद घालताना दिसल्या. ज्येष्ठ नागरीक, त्यातुनही परिचीत म्हंटल्यावर मी त्यांना जाऊन विचारलं की "काय झालं"? मिळालेलं उत्तर भयानक तर होतच पण अतिशय अस्वस्थ करणारं होतं. नेरळ रेल्वे स्थानकावर असलेलं हे स्वच्छतागृह कंत्राटदाराला चालवायला दिलेले आहे. माथेरान येथुन येणारे हजारो पर्यटक, नेरळ येथील महाविद्यालयांमध्ये शिकणारे विद्यार्थी व दररोज प्रवास करणारे प्रवासी अशांच्या सोयीसाठी या स्थानकावर हे स्वच्छतागृह आहे. रेल्वेने हे स्वच्छतागृह खाजगी कंत्राटदाराला चालवायला दिले असुन इथे स्वच्छतेची वानवा आहे. येथे असणारी कर्मचारी मुलगी येणाऱ्या सर्व स्त्रियांकडुन पाच रुपये आधी घेऊन मगच त्यांना स्वच्छतागृहाचा वापर करायला देत होती. रेल्वेने जागोजागी युरिनल अर्थात मुत्रालये निशुल्क उपलब्ध ठेवली असताना त्यासाठी पाच रुपये का घ्यावे असा सवाल त्या आजींनी केल्यावर त्यांना आत जायला देणार नाही अशी अरेरावी ती मुलगी करत होती. अशी दांडगाई केल्याने,मी आजींना तिथेच थांबायला सांगुन तिच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न केला. "या पाच रुपयाची पावती का फ़ाडत नाही तुम्ही"? असा प्रश्न विचारल्यावर अतिशय अर्वाच्य भाषेत या मुलीने बोलायला सुरुवात केली. "क्या मुतने का रसीट चाहिये"? असा निर्लज्ज प्रश्न तार स्वरात तिने विचारायला सुरुवात केली. त्या आजींनाही तिने हाच प्रकार करुन दाखवला होता. मी पैसे देते सांगुन आत गेले आणि त्या जागेचे हे फ़ोटो काढले. मुतारीच्या भांड्यात घाण साठलेली, आतल्या दाराला नसलेली कडी, स्वच्छतेच्या नावाखाली करंगळी एवढी पाण्याची धार सतत सुरु असलेला नळ, आत पडलेली विष्ठा आणि कचरा.... ह्या सगळ्यात निव्वळ शरीरधर्म पाळायला, लाजेने नाक मुठीत धरुन येणाऱ्या स्त्रिया असं भयानक चित्रं दिसुन आलं.
तिथे असणाऱ्या स्त्रियांना, मुलींना या बद्दल "तुम्ही काही बोलत का नाही"? असं विचारल्यावर, आम्हाला दररोज लांबुन यायचं असतं, जेव्हा अगदी नाईलाज होतो तेव्हा या जागेचा वापर आम्ही करतो, ओरडाआरडी करुन सांगतोय कुणाला ? नी आमचं ऐकतय कोण? अशी उत्तरं मला ऐकायला मिळाली. मी फ़ोटो काढतेय हे लक्षात आल्यावर त्या मुलीने "इधर से जाओ" असं ओरडायला सुरुवात केली. मी शुद्ध मराठीत, तिच्याकडे तिच्या कंत्राटदार एजन्सीच्या नावाची व आयकार्डची मागणी केली. "दो घंटेके बाद आओ, सब दिखाएगी मै" अशी उडवाउडवीची उत्तरं तिने द्यायला सुरुवात केली. "स्टेशन मास्तरकडे चल" असं सांगितल्यावर तिने स्पष्ट नकार दिला , का? तर तिची आई तिथे कर्मचारी असुन ती दुपारी येणार होती. प्रिती नाव असलेली ही मुलगी स्वत: कर्मचारी नसताना असे बेकायदा पैसे गोळा करणं अयोग्यच हे सांगितल्यावर तिने त्या आमच्याकडुन घेतलेले पाच रुपये अंगावर फ़ेकले आणि ओरडुन सांगितलं के "इधर से जाओ, धंदेका बरबादी मत करो. रंडीलोगोंको कुछ काम नही, सिर्फ़ हगनेमुतनेका रिसीट चाहिये." तिथे उभ्या असलेल्या कातकरी बायांनी सांगितलं की त्यांना तर या स्वच्छतागृहाच्या जवळपण फ़िरकु दिले जात नाही कारण त्यांच्याकडे पैसे नसतात. काही कॊलेजमधल्या मुलींनी सांगितलं की अशाच अर्वाच्च शब्दात ह्या बाया ओरडतात म्हणुनच कुणी बोलत नाही.

थंडीच्या दिवसात ज्येष्ठ नागरीकांना वारंवार स्वच्छतागृहाचा वापर करावा लागतो. अशा वेळेस काय करावं? दोन दोन तासांच्या प्रवासात, गरज असल्यास शरीरधर्माच काय करावं? मुत्रालय किंवा शौचालय या सारख्या अगदी प्राथमिक गरजांसाठी जर स्त्रियांना स्वत:ला रंडी धंदेवाल्या असल्या शब्दांना सामोरं जावं लागत असेल तर काय करावं? मी ही पोस्ट मुद्दामहून लिहितेय. मी संदर्भात कुणाकडे तक्रार करावी ? या संदर्भात रेल्वेच्या कुठल्या विभागाला मी लिहावं हे मला प्लिज सांगावं. दररोज जरी पन्नास स्त्रियांकडून असे पाच पाच रुपये गोळा होत असतील तर दिवसाला अडीचशे रुपये देणारी ही स्वच्छतागृहं अस्वच्छ का? सुट्ट्यांमध्येतर शेकडो बायका इथे येतात. म्हणजे हा प्रकार चक्क मनी मिंटींग च आहे. या पोस्ट चे सेटींग मी पब्लिक ठेवलय म्हणजे ती सहज शेअर करता येऊ शकते. माझी विनंती की ही पोस्ट जरूर शेअर करा. बहुतांश स्टेशन्सवर हाच प्रकार होतो असं मला सांगण्यात आलय. प्रत्येकाच्या घरात स्त्री सदस्य असल्याने हा न टाळता येणारा प्रकार कधी ना कधी सहन करावा लागलेला असतोच. त्यामानाने महाग महाग ओरडुन आपण त्या पुणे मुंबई एक्स्प्रेस वेच्या मॊल्स ना नावं ठेवतो. पण तिथली स्वच्छतागृहे साफ़ तर असतात, पण पैसेही घेतले जात नाहीत तिथे. मी ही पोस्ट करुन गप्प बसणार नाहीए. नक्की शोधणार की हा प्रकार काय आहे? हेच जर अच्छे दिन असतील, तर आम्ही स्त्रिया कायम दीनच रहाणार.
This is a real happening, happened with me on Neral Railway Station this week. A private contractor's lady staff collects 5 Rs for urinal. If not paid, she does not allow ladies to get in. look at the pictures I clicked, the condition is horrible and unbearable. No clean commode , no water, dirt all around…. AND for this facility, if Rs 5 is not paid, this staff uses abusive language to the ladies addressing them as prostitutes. This is happening on weekdays, if it is holiday, hundreds of ladies face this problem. Do we need to fight for our basic right? These are the ACCHE DIN?